قاعده لاضَرَرْ قاعده دینی برگرفته از متن حدیث نبوی «لا ضَرَر و لا ضِرار فی الاسلام» که بر نفی زیان زدن به خویش و دیگرافراد در آئین اسلام و حرمت آن دلالت مینماید. قاعده لاضرر از قواعد مشهوری میباشد که در بیشتر ابواب دینی کاربرد دارااست و در مداقه آن بیان شده که یکی پنج قاعدهای میباشد که مسائل دینی بر آن پایدار میباشد. برخی از آیهها قرآن، عامل عقلی و سیره عقلا و احادیث متعددی در منابع روایی شیعه و اهل سنت بر این قاعده دلالت داراهستند. بعضا مانند فخرالمحققین، احادیث مربوطه را پشت سرهم دانستهاند. ماجرای سَمُرَة بن جُنْدَب از مشهورترین این احادیث میباشد که سازه به ادعای روضه خوان انصاری از احادیث دیگر درین باب، گواهی آن درستخیس و دلالتش آشکارتر مسجد الزهرا احمدآباد مشهد میباشد.
«ضرروزیان» بهمعنای آمدن نقصان در جنس، جان و آبرو میباشد؛ ولی به معنی «ضرار» اختلافحیث میباشد. بعضا آن را بهمعنای زیان رساندن متقابل دو شخص به یکدیگر مضمون کردهاند. قاعده لاضرر گاهی در کنار دیگر قواعد فقاهتی در گروههایی با تیتر «قواعد فقه» و در مواقعی نیز درضمن مباحث اصولی طرح گردیدهاست. با این هم اکنون، فقها و دانشمندان، رسالهها و کتابهای جداگانه زیادی درباره این قاعده نگاشتهاند که «رسالة فی قاعدة لاضرر» نوشته روحانی انصاری و «قاعدة لاضرر» تاثیر روحانی الشریعة اصفهانی به عنوان مثال آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد آنهاست.
مقام و التفات
قاعده لاضرر از مشهورترین قواعد فقاهتی میباشد که در بیشتر ابواب فقه مانند عبادات و معاملات[۱] و همینطور در فقه پزشکی و برخی مسائل مستحدث دینی به آن استناد کردهاند.[۲] به گفته ناصر مکارم شیرازی عنایت این قاعده به حدی میباشد که بخش اعظمی از فقهای پیشین و هم اکنون در تألیفات و تقریرات خویش، رساله مستقلی را بدان تخصیص رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد دادهاند.[۳]
قاعده لاضرر به عنوان مثال «لا ضَرر و لا ضِرار فی الاسلام؛ هر سیرتکامل زیان و ضرار در اسلام ممنوع میباشد» برگرفته گردیدهاست.[۴] این پاراگراف بخشی از احادیث منسوب به فرستاده(ص)، دارای شهرت به «روایات لاضرر» میباشد[۵] که از روش شیعه و اهل سنت نقل گردیدهاست.[۶] به گفته سید علی سیستانی، تک تک روایاتی که در متن آنان گزاره «لاضرر و لاضرار» بیان شده هشت حدیث میباشد که از این هشت گزینه، سه گزینه آن در منابع روایی امامیه، چهار آیتم در منابع روایی اهل سنت و یک آیتم در کتاب دعائم الاسلام که مولف آن اسماعیلی مذهب بوده، وارداتی شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد میباشد.[۷]
بعضی از اهل سنت[۸] مانند جلالالدین سیوطی بر این نظرند که فقه اسلام بر پنج حدیث پایدار میباشد که یکیاز آن ها حدیث لاضرر میباشد.[۹] شهید نخستین در کتاب القواعد و الفوائد از قاعده لاضرر بهتیتر یک کدام از پنج قاعدهای خاطر مینماید که از عامل اربعه به دست آمده و ممکن میباشد کل احکام دینی به آنها ارجاع داده گردد.[۱۰]
به گفته بعضی پژوهشگران، قاعده لاضرر در اکثر زمان ها نظامهای حقوقی معاصر پایینتیتر «عدم مجوز سوءاستفاده از حق» مطرح شدهاست.[۱۱] مثلا بنابر اصل ۴۰ قانون اساسی ایران ایران، هیچکس نمیتواند ایفا حق خود را وسیله خسارت رساندن به غیر یا این که تجاوز به منافع همگانی قرار دهد.[۱۲] و مطابق اصل ۴۳، ضرر و زیان رساندن به دیگری ممنوع میباشد.[۱۳]
قاعده لاضَرَرْ قاعده دینی برگرفته از متن حدیث نبوی «لا ضَرَر و لا ضِرار فی الاسلام» که بر نفی زیان زدن به خویش و دیگرافراد در آئین اسلام و حرمت آن دلالت مینماید. قاعده لاضرر از قواعد مشهوری میباشد که در بیشتر ابواب دینی کاربرد دارااست و در مداقه آن بیان شده که یکی پنج قاعدهای میباشد که مسائل دینی بر آن پایدار میباشد. برخی از آیهها قرآن، عامل عقلی و سیره عقلا و احادیث متعددی در منابع روایی شیعه و اهل سنت بر این قاعده دلالت داراهستند. بعضا مانند فخرالمحققین، احادیث مربوطه را پشت سرهم دانستهاند. ماجرای سَمُرَة بن جُنْدَب از مشهورترین این احادیث میباشد که سازه به ادعای روضه خوان انصاری از احادیث دیگر درین باب، گواهی آن درستخیس و دلالتش آشکارتر مسجد الزهرا احمدآباد مشهد میباشد.
«ضرروزیان» بهمعنای آمدن نقصان در جنس، جان و آبرو میباشد؛ ولی به معنی «ضرار» اختلافحیث میباشد. بعضا آن را بهمعنای زیان رساندن متقابل دو شخص به یکدیگر مضمون کردهاند. قاعده لاضرر گاهی در کنار دیگر قواعد فقاهتی در گروههایی با تیتر «قواعد فقه» و در مواقعی نیز درضمن مباحث اصولی طرح گردیدهاست. با این هم اکنون، فقها و دانشمندان، رسالهها و کتابهای جداگانه زیادی درباره این قاعده نگاشتهاند که «رسالة فی قاعدة لاضرر» نوشته روحانی انصاری و «قاعدة لاضرر» تاثیر روحانی الشریعة اصفهانی به عنوان مثال آدرس مسجد الزهرا احمدآباد مشهد آنهاست.
مقام و التفات
قاعده لاضرر از مشهورترین قواعد فقاهتی میباشد که در بیشتر ابواب فقه مانند عبادات و معاملات[۱] و همینطور در فقه پزشکی و برخی مسائل مستحدث دینی به آن استناد کردهاند.[۲] به گفته ناصر مکارم شیرازی عنایت این قاعده به حدی میباشد که بخش اعظمی از فقهای پیشین و هم اکنون در تألیفات و تقریرات خویش، رساله مستقلی را بدان تخصیص رزرو مسجد الزهرا احمدآباد مشهد دادهاند.[۳]
قاعده لاضرر به عنوان مثال «لا ضَرر و لا ضِرار فی الاسلام؛ هر سیرتکامل زیان و ضرار در اسلام ممنوع میباشد» برگرفته گردیدهاست.[۴] این پاراگراف بخشی از احادیث منسوب به فرستاده(ص)، دارای شهرت به «روایات لاضرر» میباشد[۵] که از روش شیعه و اهل سنت نقل گردیدهاست.[۶] به گفته سید علی سیستانی، تک تک روایاتی که در متن آنان گزاره «لاضرر و لاضرار» بیان شده هشت حدیث میباشد که از این هشت گزینه، سه گزینه آن در منابع روایی امامیه، چهار آیتم در منابع روایی اهل سنت و یک آیتم در کتاب دعائم الاسلام که مولف آن اسماعیلی مذهب بوده، وارداتی شماره تلفن مسجد الزهرا احمدآباد مشهد میباشد.[۷]
بعضی از اهل سنت[۸] مانند جلالالدین سیوطی بر این نظرند که فقه اسلام بر پنج حدیث پایدار میباشد که یکیاز آن ها حدیث لاضرر میباشد.[۹] شهید نخستین در کتاب القواعد و الفوائد از قاعده لاضرر بهتیتر یک کدام از پنج قاعدهای خاطر مینماید که از عامل اربعه به دست آمده و ممکن میباشد کل احکام دینی به آنها ارجاع داده گردد.[۱۰]
به گفته بعضی پژوهشگران، قاعده لاضرر در اکثر زمان ها نظامهای حقوقی معاصر پایینتیتر «عدم مجوز سوءاستفاده از حق» مطرح شدهاست.[۱۱] مثلا بنابر اصل ۴۰ قانون اساسی ایران ایران، هیچکس نمیتواند ایفا حق خود را وسیله خسارت رساندن به غیر یا این که تجاوز به منافع همگانی قرار دهد.[۱۲] و مطابق اصل ۴۳، ضرر و زیان رساندن به دیگری ممنوع میباشد.[۱۳]
بنای مدرن مسجد صعصعه