مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد

(۱۳۰۹-۱۴۰۱ش) مشهور به محمد ناصری، معلم خلق و خوی و از استادان حوزه علمیه اصفهان. تأسیس بنیاد علمی فرهنگی هاد در قم‌ و اصفهان و مکتب علمیه اما‌بعد از ظهر در اصفهان و نیز ایجاد کرد مرکزها درمانی، بعضا از عمل‌های وی میباشد.وی دروس حوزوی را در حوزه علمیه نجف و نزد اساتیدی همانند سید ابوالقاسم خویی، امام خمینی، سید محمود حسینی شاهرودی و میرزا هاشم آملی طی کرد و در عرفان عملی نیز از عارفانی زیرا محمد کوفی، عباس قوچانی و سید هاشم حداد به کار گرفت. او بعد از رجوع و برگشت به اصفهان، بیشتراز ۴۰ سال علم ها شرعی و حوزوی را درس دادن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد کرد.

او از سال ۱۳۵۹ش، امام جماعت مسجد کَمَرزَرّین اصفهان بود و مجالس سخنرانی برگزار می کرد. برخی از سخنرانی‌های او در چهار تیتر کتاب با زمینه مهدویت و نهج البلاغه به چاپ رسیده میباشد. تأکید زیاد بر یاداوری اسم امام مهدی(عج)، از خصوصیت‌های وی بود.رده و مداقه،محمدعلی ناصری دولت‌آبادی پر اسم و رسم به محمد ناصری، مجتهد و مدرس خلق و خوی بود، محمدعلی ناصری بعداز رجوع از نجف به اصفهان،[۱] به بازه بیشتراز ۴۰ سال علم ها شرعی مثل کتاب‌های رسائل، مکاسب و کفایه[۲] بیرون فقه و اصول[۳] و نیز تعبیر و تفسیر قرآن درس دادن می کرد.[۴] سخنرانی‌های وی گزینه اعتنا عامه مردم بود و گاه از کانال‌های سراسری رادیو و تلویزیونی کشور‌ایران پخش آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میشد.[۵]

شان استون، هنرپیشه و فیلمساز آمریکایی، در سال ۱۳۹۰ش که به جمهوری اسلامی ایران هجرت کرده بود، در محل کار محمد ناصری اسلام آورد و اسم خویش را به شان علی استون تغییر و تحول بخشید.[۶] کانال قرآن و معارف صدا و سیمای جمهوی اسلامی کشور‌ایران در سال ۱۳۹۷ خورشیدی، در دو بخش از مستند سعادتمندان که درباره معاش عالمان شیعه میباشد، به معاش‌طومار محمدعلی ناصری رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد پرداخته میباشد.[۷]

معاش‌طومار محمدعلی ناصری در سال ۱۳۰۹ش در دولت‌آباد مجاورت اصفهان دیده به جهان گشود.[۸] پدرش محمدباقر ناصری دولت‌آبادی[۹] (۱۲۷۰–۱۳۶۱ش) از عالمان شیعه و از شاگردان رحیم ارباب و جهانگیرخان قشقایی بود.[۱۰]محمد ناصری در چهارده سالگی به یاور خانواده به نجف سفر کرد.[۱۱] او با دختر یکی‌از استادانش به اسم عبدالکریم کَروَنی اصفهانی، وصلت کرد[۱۲] و حدود دو سال پیش از انقلاب اسلامی کشور ایران (حدود ۱۳۵۵ش)،[۱۳] به فرمان استادش عباس قوچانی، به جمهوری اسلامی ایران برگشت[۱۴] و در حوزه علمیه اصفهان درگیر به درس دادن علم ها فقاهتی شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد شد.[۱۵]

درگذشت
ناصری بعداز مدتی بیماری در ۴ شهریور سال ۱۴۰۱ش در ۹۲ سالگی در درمان گاه امین اصفهان درگذشت.[۱۶] مراجع تقلیدی همانند سید علی حسینی خامنه‌ای، رهبر انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران، ناصر مکارم شیرازی، عبدالله جوادی آملی، حسین مظاهری، و علیرضا اعرافی مدیریت منطقههای علمیه کشور ایران، مدیر‌جمهور و مدیریت قوه قضاییه ایران، برای درگذشت او پیام تسلیت صادر کردند.[۱۷] پیرو درگذشت او، در اصفهان سه روز عزای همگانی اعلام شد.[۱۸]

ناصری در ۶ شهریور، در اصفهان تشییع و در گلستان شهدای اصفهان دفن شد.[۱۹]

تحصیلات
محمد ناصری تحصیلات حوزوی را در حوزه علمیه اصفهان استارت کرد و بعد از مهاجرت به نجف، دروس مقدماتی حوزه را از پدرش[۲۰] و بعد از وی از محمدحسین دِهاقانی و محمدعلی مُدَرّس افغانی فراگرفت.[۲۱] ناصری دروس سطح حوزه را نزد عده ای زیرا مجتبی لنکرانی، سید عبدالاعلی سبزواری، عبدالکریم کَروَنی اصفهانی[۲۲] و صدرا بادکوبه‌ای[۲۳] طی کرد. وی بعد بیرون اصول را از سید ابوالقاسم خویی و بیرون فقه را از سید عبدالهادی شیرازی، میرزا هاشم آملی، سید محمود حسینی شاهرودی و امام خمینی فرا گرفت.[۲۴]

محمدعلی ناصری در عرفان عملی از سید جمال‌الدین گلپایگانی، محمد کوفی، سید محمد رضوی کشمیری، عبدالزهرا گرعاوی، عباس قوچانی وصی سید علی حاکم طباطبایی و سید هاشم حداد به کار گرفت.[۲۵] همینطور با علامه طباطبایی، محمداسماعیل دولابی و محمدتقی بهجت در زمینه‌ی بود.[۲۶] اورا از نگاه عرفان عملی، به سلسله منتسب به سید علی حکم دهنده، متصل دانسته‌اند

عبدالله بن حسین بن علی دارای شهرت به علی‌اصغر، فرزند شیرخوار امام حسین(ع) که در اتفاق کربلا به شهیدشدن رسید. وی عبدالله رضیع نیز خوانده می شود. در کتاب‌های تاریخی آدم کش او‌را حرملة بن کاهل اسدی نوشته‌اند. در میان عموم، مطابق نقل بعضی منابع متأخر، دارای اسم و رسم میباشد که وی شش‌ماهه بوده و با تیر سه‌شعبه شهید شد؛ البته سازه به گفته نویسندگان دانشنامه امام حسین(ع)، در منابع تاریخی و دارای اعتبار چیزی در این زمینه نیامده میباشد. در زیارت حیطه مقدسه با عبارت «أَلسَّلامُ عَلَی الرَّضیعِ الصَّغیرِ؛ درود بر آن شیرخوار خرد» به وی درود داده مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد گردیده‌است.

شیعه‌ها تحت عنوان باب‌الحوائج به وی متوسل می گردند. در دهه محرم معمولاً شب و روز هفتم محرم به عزاداری برای علی‌اصغر تخصیص داراست. مراسم همایش شیرخوارگان حسینی نیز سالانه در اولی آدینه ماه محرم در بزرگداشت وی برگزار آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میشود.

نسب و به دنیاآمدن
عبدالله فرزند امام حسین(ع) و رباب دختر امرؤ القیس میباشد.[۱] تاریخ ولادت وی مشخص و معلوم وجود ندارد. دربارهٔ سن وی هنگام شهید شدن نیز اختلاف وجود داراست. بیشتر منابع اورا به هنگام شهیدشدن، خرد و شیرخوار دانسته‌اند فارغ از اینکه به سن وی اشاره نمایند.[۲] چنان‌که در دانشنامه امام حسین(ع) آمده دربارهٔ شش‌ماهه بودن وی، منبع معتبری شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد نیست.

[۳] پژوهشگران این دانشنامه احتمال داده‌اند ریشه این آوازه، ورژن غیرمعتبری از مقتل ابی‌مخنف باشد و گفته‌اند که در ورژن‌های خطی این کتاب، اینگونه مطلبی نیست.[۴] براساس برخی گزارش‌ها نوباوه شیرخواری در کربلا به شهید شدن رسیده که در روز عاشورا به عالم آمده میباشد و به عبارتی ساعتِ به دنیا آمدن بعد از آنکه امام حسین(ع) در گوش وی اذان ذکر کرد و خواست که کامش را بردارد تیری به گلویش گرد‌همایی رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد و او‌را سربرید.[۵]

اسم
در منابع متقدم شیعه و سنی اسم این طفل، عبدالله حافظه گردیده، البته در منابع متأخر شیعی به علی‌اصغر آوازه یافته میباشد.[۶] مقتل‌الحسین خوارزمی[۷] و مناقب آل ابی‌طالب ابن‌شهرآشوب،[۸] برای مثال منابع دیرین میباشند که هنگام بیان کیفیت شهید شدن فرزند خردسال امام، از وی با اسم علی خاطر کرده‌اند. بعضی منابع، اسم کودک شهید را علی‌اصغر و غالباً کنیه امام سجاد(ع) را «علی اوسط» آورده‌اند؛[۹] ولی روضه خوان موءثر، کنیه علی اکبر را اصغر گفته و اکبر را کنیه امام سجاد(ع) دانسته میباشد.[۱۰] بعضا از منابع در شمارش فرزندان امام حسین(ع)، اسم عبدالله را نیز بیان کرده، اما به کیفیت شهید شدن وی اشاره‌ای نکرده‌اند.[۱۱] این مسئله از اختلاف منابع متقدم و متأخر در شمارش فرزندان امام حسین(ع) که علی اسم داشته‌اند، به وجود آمده میباشد.[۱۲] به گفته بعضا، علی‌اصغر و عبدالله دو بدن بوده‌اند و هر دو در اتفاق کربلا شهید گردیده‌اند.[۱۳]

در زیارت حوزه‌ مقدسه با عبارت «أَلسَّلامُ عَلَی الرَّضیعِ الصَّغیرِ؛ درود بر آن شیرخوار خرد» به وی درود داده گردیده است.[۱۴]

نبو
امام حسین (ع)
نبی اکرم ابوطالب
حضرت فاطمه امام علی
امام حسین(ع)
شهربانو لیلا رباب ام‌اسحاق سلافه همسر دیگر
امام سجاد(ع) علی‌اکبر علی‌اصغر سکینه فاطمه جعفر رقیه
زید امام باقر(ع) عبدالله
ماجرای شهید شدن
دربارهٔ کیفیت شهیدشدن علی‌اصغر گزارش‌های مختلفی نقل گردیده است.

گزارش روحانی اثر گذار
مبتنی بر گزارش روضه خوان اثر گذار، امام حسین(ع) بعداز بردن جسد قاسم پسر امام حسن(ع) کنار دیگر شهدا، جلوی چادر گردهمایی که عبدالله [علی‌اصغر] را نزدش آوردند و امام او‌را در دامن خود نشاند. درین هنگام مردی از بنی‌اسد، تیری روانه کرد و او‌را ذبح نمود. امام دستش را [پایین گلوی نوباوه] گرفت و زیرا مملو از خون شد، آن را بر زمین جاری شد و اظهار‌کرد: «پروردگارا! در حالتی‌که کمک اسمان را از ما گرفته‌ای، پس آن را به صلاح ما قرار ده و انتقام ما‌را از این ستمکاران بگیر.» بعد اورا پیروزی و کنار دیگر کشتگان گذاشت.[۱۵]

شغل (و حکمرانى) تو رزق و غذا تو وجود ندارد (ترا حکومت نداده‌اند تا آنچه بیابى از آن خویش پنداشته بخورى) ولى آن شغل سپرده و ودیعه‌اى در گردن تو میباشد (كه بايستى آنرا مواظبت نموده در روش آن قدمى خلاف امر آیین بر ندارى)« إِنَّ عَمَلَكَ لَيْسَ لَكَ بِطُعْمَةٍ وَ لَكِنَّهُ فِي عُنُقِكَ أَمَانَةٌ» و منظور‌اند که تو دربان باشى براى هر که از تو فراتر میباشد (تو ذیل دست امیرى هستى که ترا حافظ و پاسبان قرار داده و ولایتى بتو امانت که آن را از جانب وی مواظبت نمائى، پس ترا نمى‌برسد که در عمل رعیّت به گرایش خویش اخلاق نمائى (قبل از آنکه بتو فرمان دهند کارى اجرا دهى) و نمى‌برسد که متوجّه شغل بزرگى شوى مگر به اتکا دستور و فرمانى که به تو رسیده باشد، و در چنگ‌هاى تو میباشد کالا و دارائى از محصول معبود بى‌همتاى تعالی، و تو يكى از بانک داران آن هستى تا آن را به اینجانب سپارى، و امیدواریم اینجانب بدترين والی‌ها و فرماندهان براى تو نباشم (بلكه اين فرمان فایده دنيا و آخرت ترا در بر دارااست) و سلام بر آنکه سزاوار سلام مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میباشد.[۱]

اشعث بن قیس از بستگان کنده و اهل حَضرَموت یمن بود.[۲] بعضا از تاریخ‌نگاران اسم اورا مَعْدی‌کَرِب، لقبش را اشعث به معنای ژولیده‌مو سر و لقب‌اش را ابومحمد دانسته‌اند.[۳] در سال دهم هجری[۴] به یاور عده ای از بستگان‌اش به مدینه نزد نبی(ص) رفت و مسلمان شد.[۵] از این‌رو از صحابه فرستاده(ص) شمرده‌ گردیده و تفصیل حالش در منابع صحابه‌نگاری مذکور میباشد.[۶] همینطور در منابع اهل‌سنت مثلا درست بخاری[۷] و درست مسلم روایاتی وجود دارااست که او از نبی نقل نموده آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد است.[۸]

اشعث بعداز درگذشت نبی(ص) از بیعت با ابوبکر جلوگیری کرد.[۹] ابوبکر سربازانی را به یمن ارسال کرد تا اشعث را اسیر نمایند و به مدینه ببرند. سپس ابوبکر اشعث را آزاد کرد و خواهرش ام فروه را به وصلت وی درآورد.[۱۰] اشعث در زمان خلافت قدمت بن خطاب در نزاع یرموک، فتح عراق[۱۱] و پیکار قادسیه[۱۲] کمپانی داشت و در کوفه سکونت کرد.[۱۳] وی همینطور کارگزار عثمان بن عفان در آذربایجان بود[۱۴] و در زمان خلافت امام علی(ع) هم در همین منصب باقی ماند.[۱۵]به گفته ابن‌حبیب مورخ قرن سوم، اشعث در نزاع جمل در سپاه امام علی(ع) حضور داشت[۱۶] ولی طومار امام علی(ع) به او حاکی از آن میباشد که در نزاع جمل حضور نداشته رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میباشد.[۱۷]

اشعث در ۶۳ سالگی درگذشت.[۱۸] مرگ وی در سال ۴۰[۱۹] یا این که ۴۲ قمری تصویب گردیده است.[۲۰] ابونعیم در معرفة الصحابه می‌نویسد که اشعث پس از شهید شدن امام علی(ع) چهل شب زنده بود و بعداز مرگش امام حسن(ع) که دامادش بود بر وی نماز گزارد.[۲۱] اَشْعَث بْن قَیس کِنْدی (درگذشت: ۴۰ق) از فرماندهان سپاه امام علی(ع) در نزاع صفین که از حکمیت ابوموسی اشعری حفاظت کرد و بازدارنده از ادامه نزاع با معاویة بن ابی‌سفیان شد. اشعث در توقف نزاع صفین نقش داشت و در ماجرای حکمیت با حَکَم بودن عبدالله بن عباس از جانب امام علی(ع) و عراقیان مخالفت کرد و ابوموسی اشعری را توصیه بخشید. بعداز نزاع نهروان نیز که امام علی(ع) خواهان پیکار با معاویه بود، اشعث به عذروبهانه خستگی از نبرد با وی مخالفت کرد که موجب تضعیف علت سپاهیان شد و باعث شد امام علی(ع) از مبارزه با معاویه پشیمان شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد گردد.

بر پایه ی گزارش‌های تاریخی، اشعث از ماجرای شهیدشدن امام علی(ع) درایت داشته و بر مبنا روایتی از امام راست گو(ع) در شهیدشدن او نیز نقش داشته میباشد. وی گرانقدر خویشان کِندَه و کارگزار عثمان بن عفان و امام علی(ع) در آذربایجان بود. محمد و قیس که در شهید شدن امام حسین(ع) نقش داشتند و جعده همسر امام حسن (ع) که به تحریک معاویه اورا به شهیدشدن رساند، از فرزندان اشعث بن قیس می باشند.

خواجه نصیرالدین طوسی (۵۹۷-۶۷۲ق) حکیم و متکلم شیعی قرن هفتم هجری قمری میباشد. خواجه نصیر احیاگر فلسفه و مبتکر شیوه فلسفی در صحبت شیعه دانسته شد‌ه‌است. بعضی از علمای شیعه همانند علامه حلی، ابن میثم بحرانی و قطب‌الدین شیرازی از شاگردان او مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد بوده‌اند.

نصیرالدین طوسی مولف کتاب‌ها و رساله‌های اکثری در علم ها خلق، منطق، فلسفه، صحبت، ریاضی ها و نجوم میباشد. خلق و خوی ناصری، اوصاف الاشراف، محور الاقتباس، گستردن الاشارات، تجرید الاعتقاد، جامع الحساب و کتاب معروف زیج ایلخانی و تذکرة فی دانش الهیئة در دانش نجوم، از اثر ها اساسی و دارای شهرت وی می‌باشند. وی همینطور رصدخانه مراغه و در کنار آن کتابخانه مراغه را با بیشتراز ۴۰۰ هزار جلد کتاب آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد سازه بنیان.

نقل شده خواجه نصیر بدون چاره به ملازمت با برخی از حاکمان بعد از ظهر خویش شد؛ البته توانست درین ملازمت و همراهی‌ها اثرها و تألیفاتی داشته باشد؛ مثلا در ملازمت با هلاکو، عملکرد کرد از ارثیه اسلامی که در معرض هلاکت بود حفظ نماید و به باعث اقدامات وی بعد از مدتی مغولان به اسلام گرویدند. همینطور حضور وی در جریان فتح بغداد به دست مغولان، عاملی برای کاهش غارت و کشتار عموم و نجات یافتن اکثری از عالمان از مرگ دانسته رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد گردیده است.

خواجه نصیر در بغداد درگذشت و سازه بر وصیتش در مقبره کاظمین دفن شد. روز پنجم اسفندماه سالروز به دنیا آمدن خواجه نصیر، به خاطر این دانشمند تحت عنوان روز مهندس به تصویب شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد رسیده میباشد.

معاش
محمد بن محمد بن حسن، معروف به خواجه نصیرالدین طوسی در ۱۱ جمادی‌الاول سال ۵۹۷ق در طوس دیده به جهان گشود.[۱] وی در کودکی قرآن کریم ومهربان، صرف، نحو و آداب را فرا گرفت. آن گاه با موعظه پدرش، مقدمات ریاضی ها را نزد کمال الدین محمد[یادداشت ۱] فراگرفت. همینطور فقه و حدیث را نزد بابا و جدش که خویش از فقها و محدثان آن بعدازظهر بوده‌اند، یادگرفت.[۲] مدرس دیگر وی خالو‌اش نورالدین علی بن محمد شیعی بود که منطق و حکمت را به وی آموخته میباشد.[۳]

طوسی بعد از وفات پدرش، از طوس به نیشابور رفت که در آن مجال محل اجتماع علما و علم‌پژوهان بود.[۴] وی کتاب اشارات تاثیر ابوعلی سینا در فلسفه را نزد فریدالدین داماد [یادداشت ۲] و کتاب ضابطه وی در طب را نزد قطب‌الدین مصری آموخت[۵] و در جلسات درس سراج‌الدین قمری، ابوالسعادات اصفهانی و سایرافراد کمپانی کرد.[۶] همینطور با فریدالدین عطار درین شهر ملاقات کرد.[۷] وی همینطور نزد کمال الدین بن یونس موصلی نیز شاگردی کرد که در اکثر علم ها، مخصوصاً علم ها ریاضی سرآمد بود. از سلامت بن بدران مازنی مصری که از بزرگان فقهای امامیه بود هم قسمتی از کتاب الغنیة تاثیر ابن زهره را یادگرفت.[۸]

حضور در قلعه‌های اسماعیلیان

سید ابوالقاسم موسوی خویی (۱۲۷۸ش-۱۳۷۱ش) از مراجع پیروی شیعه، رجالی و مولف گروه ۲۳ جلدی معجم رجال الحدیث و همینطور البیان فی تعبیر و تفسیر القرآن بود. میرزای نائینی و پژوهشگر اصفهانی دو بدن از پررنگ‌ترین استادان وی در فقه و اصول فقه بوده‌اند. شروع قانونی مرجعیت خویی بعد از درگذشت سید حسین طباطبایی بروجردی آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد دانسته گردیده

و درگذشت سید محسن طباطبائی حکیم، استارت مرجعیت او مخصوصاً در عراق خوانده گردیده است. خویی، در زمان هفتاد سال درس دادن، یک زمان بی نقص درس بیرون فقه و شش زمان درس بیرون اصول فقه را درس دادن کرده و یک عصر کوتاه هم به درس دادن تعبیر و تفسیر قرآن پرداخت. عالمانی مثلا محمداسحاق فیاض، سید محمدباقر صدر، میرزا جواد تبریزی، سید علی سیستانی، حسین وحید خراسانی، سید موسی صدر و سید عبدالکریم موسوی اردبیلی از شاگردان خویی معرفی مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد گردیده‌اند.

آیت‌الله خویی در فقه و اصول فقه، ایده ها و آرای قابل توجهی داشته که گاه با ایده ها دارای اسم و رسم فقیهان شیعه گوناگون میباشد. بعضی منابع، فتاوای مختلف اورا تا ۳۰۰ گزینه دانسته‌اند. مخالفت با ملزم بودن کافران به اجرا فروع آیین، عدم تایید نسبی بودن شروع ماه قمری و مخالفت با اعتبار آوازه فتوایی و اجماع، بعضا از نظرها متعدد وی در فقه و اصول فقه میباشد. خویی در زمان مرجعیت خویش، اقداماتی در راستای تبلیغ آئین، اشاعه تشیع و امداد رساندن به نیازمندان نموده است؛ برای مثال ساختن کتابخانه، مکتب، مسجد، حسینیه و مریض‌خانه در کشورهای کشور ایران، عراق، مالزی، انگلستان، امریکا، رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد هندوستان.

خویی در دهه ۱۳۴۰ش، موضع‌ها و بیانیه‌هایی علیه محمدرضا پهلوی داشته میباشد؛ اعتراض به رخداد فیضیه در سال ۱۳۴۲ش از این گزاره‌اند. او بعداز استارت انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ در جمهوری اسلامی ایران و دیدار فرح دیبا، همسر محمدرضا پهلوی با وی و تردید و شبهه‌های اتفاق افتاده بعداز این دیدار، در مواقعی به عنوان مثال کلیه‌پرسی انتخاب نظام جمهوری اسلامی و همینطور مبارزه عراق علیه کشور‌ایران، به دفاع از انقلاب و کشور‌ایران پرداخت. وی در جریان انتفاضه شعبانیه عراق و انتخاب شورای رهبری برای اداره بخش ها ذیل رئیس شیعه ها، ذیل فشار حکومت صدام حسین قرار گرفت و تا نقطه نهایی قدمت در حصر شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد خانگی بود.

معاش
گاهشمار معاش سید ابوالقاسم خویی
۱۲۷۸ش به دنیا آمدن در کردار
۱۲۸۹ش مسافرت به عراق برای علم آموزی
۱۳۴۱ش ارسال تلگراف به محمدرضا پهلوی و نامشروع پی بردن لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی
۱۳۵۰ش اخراج بخش اعظمی از شاگردان خویی از عراق به وسیله دولت عراق
۱۳۶۹ش تامین از انتفاضه شعبانیه عراق و دستگیری و تحمیل ملاقات با صدام
۱۳۷۱ش درگذشت و دفن در نجف
نبو

نماز سیدعلی سیستانی بر لاشه خویی
سیدابوالقاسم موسوی خویی در ۱۵ رجب ۱۳۱۷ق بر پایه ی با ۲۸ آبان ۱۲۷۸ش در شهر خلق از توابع آذربایجان غربی متولد شد.[۱] پدرش سید علی‌اکبر خوئی، از شاگردان عبدالله مامقانی بود که به جهت عدم موافقت با مشروطه غیرمشروعه،[۲] در سال ۱۳۲۸ق از کشور ایران به نجف مسافرت کرد.[۳] خویی، ۸ صفر ۱۴۱۳ق بر طبق با ۱۷ مرداد ۱۳۷۱ش، در ۹۶ سالگی (۹۳ سالگی بر پایه ی تاریخ خورشیدی) به انگیزه بیماری قلبی در کوفه درگذشت و در کنار مسجد الخضراء در صحن مقبره امام علی(ع) دفن شد.[۴]

همسر و فرزندان
خویی دو توشه تزویج کرد. فرزندان او، سه پسر و سه دختر از همسر نخستین، و چهار پسر و دو دختر از همسر دوم می‌باشند.[۵] بعضی از فرزندان شناخته‌گردیده خویی عبارتند از:

سید جمال الدین خویی، فرزند ارشد خویی که بیشتر قدمت خویش را صرف کارها مرجعیت پدرش در نجف کرد. بعضی از اثرها وی عبارتند از گستردن کفایة الاصول، مشاجره فی الفلسفة و دانش الکلام، توضیح المراد فی گستردن تجرید الاعتقاد، تفصیل دیوان مُتَنبّی، و مجموعه اشعار به فارسی.[۶]
سید محمدتقی خویی، بعداز تأسیس مؤسسه خیریه امام خویی ۱۳۶۸ش دبیرکل آن شد. بعد از انتفاضه شعبانیه در ۱۳۶۹ش، وی عضو هیئت منتخب پدرش برای اداره بخشها آزادشده بود؛ البته درپی سرکوب این قیام و قتل‌عام شیعه‌ها، به یار پدرش در حصر خانگی قرار گرفت و عاقبت در ۳۰ تیر ۱۳۷۳ش در واقعه رانندگی درگذشت. برخی این واقعه را نتیجه ها اپلیکیشن‌ریزی دولت صدام دانسته‌اند.[۷] ضمن تقریرات درس فقه پدرش، الالتزامات التبعیة فی العقود از اثرها اوست.[۸]

آرامگاه آیت‌الله خویی در بقاع امام علی(ع)
داده ها دقیقی دربارهٔ دختران خویی در مشت وجود ندارد، ولی برخی از دامادهای او عبارتند از سید نصرالله مستنبط، سید مرتضی حکمی، سید جلال الدین عالم ایمانی، جعفر غروی نائینی، و سید محمود میلانی.[۹]

اعتنا به دانش و آبادانی
طبق روایتی که از امام باقر(ع) اورده شده، عموم هنگام طلوع آفتاب، نزد حضرت علی عده می‌شدند و وی به آن‌ها، فقه و قرآن می‌فراگرفت.[۱۴۰] او در طومار خویش به قُثَم بن عباس فرماندارش در مکه، پیشنهاد کرده بود به اشخاص بی‌سواد فراگیری دهد و با پژوهشگران هم‌نشین باشد.[۱۴۱] در طومار‌اش به صاحب و مالک اشتر نیز امر داده بود از برهم‌زدن سنت‌های نیکو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد بپرهیزد.[۱۴۲]

امام علی(ع) در طومار‌ای به یک کدام از فرمانداران خویش امر کرد به آبادانی شهرها اعتنا داشته باشد.[۱۴۳] علی(ع) مبادرت‌هایی را برای اصلاح و آبادکردن زمین ها، ساخت قنات‌ها و نهرها جاری ساختن بخشید و به کارگزارانش امرکرد از ویرانی زمین‌ها و چاه‌ها دوری نمایند.[۱۴۴] به فرمان وی، از کشاورزان خَراج کمتری گرفته میشد تا به ساخت و ساز بیشتر تشویق و موجب آبادانی شوند.[۱۴۵] در قصه‌هایی از علی(ع)، سفارش به کشاورزی،[۱۴۶] و بیزنس[۱۴۷] چشم آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد می شود.

معضل‌های امام علی در حکومتداری
گاه‌شمار حکومت امام علی
سال ۳۵ قمری
۱۸، ۱۹ یا این که ۲۳ ذی‌الحجه بیعت عموم با امام علی برای خلافت[۱۴۸]
سال ۳۶ قمری
۱۰ جمادی الاولی یا این که ۱۰ جمادی الثانی خروج امام علی(ع) از مدینه برای نزاع جمل[۱۴۹]
۱۵ جمادی‌الثانی پیکار جمل[۱۵۰]
۱۲ رجب ورود به کوفه و گزینش آن تحت عنوان راس خلافت[۱۵۱]
۵ شوال تکان سپاه امام علی(ع) به سوی شام برای پیکار صفین[۱۵۲]
اواخر سال۳۶ق تقابل سپاه مقدم معاویه با سپاه مقدم امام علی(ع)‌و رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد عقب‌نشینی سپاه شام[۱۵۳]
سال ۳۷ قمری
۱ صفر شروع قانونی مبارزه صفین[۱۵۴]
۱۷ صفر نقطه نهایی پیکار صفین و انتخاب فرصت و جای برای حکمیت[۱۵۵]
رمضان برپایی حکمیت در دومه الجندل و فریب‌میل کردن ابوموسی اشعری از عمروعاص، مخالفت امام علی با سود حکمیت[۱۵۶]
بعداز ماجرای حکمیت استارت سلسله هجوم ها سپاهیان معاویه موسوم به غارات[۱۵۷]
سال ۳۸ قمری
- شهید شدن صاحب اشتر[۱۵۸]
ماه صفر شهید شدن محمد بن ابی‌دیده نشده و اشراف عمرو بن عاص بر مصر[۱۵۹]
۹ صفر نبرد نهروان و باخت خوارج[۱۶۰]
سال ۴۰ قمری
۲۱ رمضان شهید شدن امام علی[۱۶۱]
نبو
به گفته حسن زَیْن، تاریخ‌پژوه لبنانی، امام علی(ع) وقتی حکومت را در مشت گرفت که خرابی و انحراف از احکام و اصول آئین نظام سیاسی، اقتصادی و اجتماعی اسلام را با خطر مواجه کرده بود[۱۶۲] و به حکومت اسلامی به رویت کرد طمع نگاه میشد.[۱۶۳] مصطفی دلشاد تهرانی نیز اعتقاد دارد قبل از علی(ع)، سنت‌های جاهلی بازگردانده گردیده بود و رجوع این سنت‌ها، مورد‌ساز ایرادات زمانه خلافت امام علی شد.[۱۶۴] مشکلاتی مانند اقتدار‌طلبی سران، بی‌بصیرتی مردمان، منظور‌های ضد‌و‌نقیض اجتماعی، دنیاپرستی مردمان، خویشاوندان‌گرایی، برهم‌تناول کردن سزاوار‌سالاری، اشرافیت سیاسی و اقتصادی، و تحجّر و کوته‌بینیِ عده ای از یاران از بحران‌های پیشِ‌روی شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد وی بودند.[۱۶۵]

نبی جعفریان نیز احوال سیاسی جامعه اسلامیِ بعداز قتل عثمان را آشفته گزارش نموده است که از آتی تیره حکومت حکایت میکرد.[۱۶۶] وی مهم ترین خطاها حکومت علی(ع) را اینگونه برشمرده میباشد:

تبعیض اقتصادی: در زمان خلافت عُمَر بن خَطّاب سابقه اسلامی و قبیلۀ اشخاص در سهم اشخاص از بیت‌المال موثر شد و در حین خلافت عُثمان بن عَفّان این تبعیض بیشتر شد. خلافت امام علی و تقسیم معادل بیت‌المال اعتراض سود‌مندان را به دنبال داشت و منجر ملحق‌شدن آن‌ها به معاویه شد.[۱۶۷]
تبعیض نژادی: با فتوحات اسلامی نژادهای مختلفی با عرب‌ها آمیخته شدند؛ ولی آن‌ها از حقوق و دستمزد یکسان منتفع نبودند. علی بن ابی‌طالب این تبعیض نژادی را از فی مابین پیروزی؛ اما برخی اعراب این رفتارش را تحمل نمی‌کردند و حکومت با اعتراض آنها مواجه میشد.[۱۶۸]
انحرافات و شک ها فقاهتی: خلفای گذشته سنت‌هایی را حال و روز کرده بودند که با سنت نبوی مطابقت و همخوانی نداشت؛ ولی امام علی حاضر عدم وجود از سیره نبوی سرپیچی نماید.[۱۶۹]
خرابی اجتماعی: در زمان عثمان، خرابی اجتماعی و اخلاقی، خصوصاً بین احاطهِ صَحابه و فرزندان آنها ترویج داشت و به اعتقاد امام علی،[۱۷۰] از اسلام، صرفا اسم و آدرس مانده بود.[۱۷۱]
نزاع‌ها و کودتا‌ها
نوشته‌علمیٔ مهم: نبرد‌های امام علی(ع)
نسبتاًً کلیه روزگار حکومت امام علی در نبرد سپری شد:[۱۷۲] مبارزه جمل او‌لین مبارزه زمانه حکومت امام علی(ع) بود[۱۷۳] که به انگیزه قول‌شکنی اصحاب جمل، یعنی طلحه، زبیر و عایشه شکل گرفت.[۱۷۴] این پیکار با موفقیت امام علی نقطه پايان یافت.[۱۷۵] پیکار صفّین با معاویه بود. امام علی می‌خواست معاویه را از حکومت شام برکنار نماید؛[۱۷۶] اما معاویه نپذیرفت و در سود، دو طرف فراهم جنگ شدند و نزاع صفین درگرفت.[۱۷۷] بعداز تضارب شدیدی که فی مابین دو سپاه صورت بخشید، معاویه و عَمرو بن عاص که باخت سپاهشان را مجاورت می‌دیدند، قرآن‌ها را بر نیزه کردند و سپاه مقابل را به حَکَمیّت فراخواندند.[۱۷۸] این مکر کارساز به زمین خورد و نبرد صفین فارغ از سود خاتمه پیدا کرد.[۱۷۹]

خوارج که امام علی(ع) را به تایید حکمیت وادار کرده بودند، با به فیض نرسیدن حَکَمیت، از علی(ع) خواستند توبه نماید و تفاهم نامه حکمیت را رها نماید.[۱۸۰] وقتی که خوارج با مخالفت علی(ع) مواجه شدند، جنایات بخش اعظمی مرتکب شدند.[۱۸۱] ازاین‌رو علی(ع) به پیکار آنان رفت و در حوزه‌ نهروان،[۱۸۲] باخت مشقت به آن‌ها وارد کرد.[۱۸۳]

ویلفِرْد مادِلونگ، مستشرق آلمانی، در تحلیلی اعتقاد دارد بعد از خلیفه‌شدن علی، امت اسلامی به سه تیم تقسیم شد و نزاع‌های داخلی مسلمان ها استارت شد: ۱. موافقان علی، ۲. امویان و دوست داران عثمان، ۳. اکثریت قریش که خواهان رجوع خلافت به به عبارتی طرز شَیْخَین بودند.[۱۸۴] به لحاظ فرستاده جعفریان، سیاست‌های اصلاحی امام علی، عامل مهم مخالفت‌ها و پیکار‌ها بود؛ زیرا با روی فعالیت وارد شدن امام علی، منافع بعضا اشخاص به خطر به زمین خورد.[۱۸۵]

به گفته حسن زَیْن و نبی جعفریان، علی بن ابی‌طالب هیچ گاه آغازگر جنگی عدم وجود.[۱۸۶] وی فقط در شکل ناچاری میجنگید و قبل از هر جنگی، اشخاص را به صلح فرامی‌خواند.[۱۸۷] با وجود مجال‌بربودن پیکار‌های زمانه خلافت امام علی، جنبه‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی خلافت علی(ع) کمرنگ نشد.[۱۸۸] به لحاظ ابراهیم بَیْضون، حکومت امام علی(ع) به جهت هم پا‌شدن با نزاع‌های مداوم، به زمانه حکومت رسول(ص) تشابه داراست‌ و ادامه حکومت نبوی به شمار می‌رود.[۱۸۹]

قربت معتزله و شیعه در بغداد
انسان بن معتمر اولیه معتزلی بود که از بصره به بغداد آمد و با مخالفت با بعضی از عقاید معتزلیان بغداد٬ شاخه‌ای نو از اعتزال را در بغداد ساخت. وی به علویان مجاورت بود و از آن پس معتزله بغداد تمایلات شیعی بیشتری یافتند به‌این معنی که امام علی را بر عثمان و گاه بر بقیه خلفا برتری مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد می‌دادند.

[۱۵] معتزله بغداد با شیعه‌ها رابطه بیشتری داشتند و این دو مجموعه درین شهر به یکدیگر مجاورت بودند. درپی همین رابطه بود که موضوع تفضیل امام علی(ع) بر عثمان یا این که بقیه خلفا از مسایل مطرح نزد معتزلیان شد و بخش اعظمی از معتزلیان بغداد بر سیرتکامل‌ای از تفضیل امام علی رای دادند و بعضا از آن‌ها مانند ابو جعفر اسکافی(م۲۴۰ق) بر این تفضیل پافشاری داشتند و به تفسیر برخی از منابع «عَلَاوُّ الرَّای» آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد بودند.

[۱۶] با این حالا می بایست در حیث داشت که بعضا از معتزلیان بخصوص معتزله بصره به شدت عثمانی مذهب بودند چنان که جاحظ دانا معتزلی دارای اسم و رسم، کتابی با تیتر العثمانیه نگاشت و در آن به برتری خلفا بر علی(ع) رای بخشید. ابو جعفر اسکافی بر کتاب جاحظ نقضی نوشت و این نماد می دهد که مورد فضیلت امام علی که ریشه در تامل تشیع داشت به چه شکل به موضوعی مهم نزد معتزلیان تبدیل رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد گردیده بود.

قرار به چنگ آوردن شیعه و معتزله در قبال اهل حدیث که اساسا با عقل‌گرایی و دانش صحبت به شدت مخالف بودند، به اتحاد و قربت شیعه و معتزله، مخصوصا در عصر‌هایی که خلفای عباسی از اهل حدیث مدد می‌کردند، امداد رساند. از همین رو لینک و پیوند معتزله و شیعه در زمان دوم خلافت عباسی که با نگهبانی خلفا از جریان حدیث‌گرایی یار بود بیشتر شد و در روزگار سلطه حاکمان شیعه مذهب آل بویه به نقطع ی عطف خویش شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد رسید.[۱۷]

قرن چهارم٬ حکومت آل بویه: رویش رابطه معتزله و شیعه
روزگار حکومت آل بویه٬ زمان پرورش رابطه و شیعه‌ها و معتزلیان در بغداد بود. در‌این زمان مدرسه علمای شیعه در بغداد در رویکردهای عقل‌گرایانه بسیار در حدود معتزله بودند. هر دو دسته شیعه و معتزله به حکومت آل بویه مجاورت بودند و گزینه امان بویهیان قرار داشتند. آل بویه از یک سو شیعه مذهب بودند و از سوی دیگر در کارها شرعی اهل مدارا بودند. با رمز عمل داخل شدن آل بویه٬ معتزله که پیشتر زیر فشار جریان‌های حدیث گرا با دفاع حنابله بودند٬ آزادی بیشتری یافتند٬ مجالس گران قدر درسی تشکیل دادند و به مناصب بلند رتبه حکومتی برای مثال قضاوت رسیدند.[۱۸] درین روزگار علمای شیعه و معتزلی رابطه استادی و شاگردی پهناور‌ای نیز داشتند. مثلا روضه خوان اثر گذار و سید مرتضی استادانی معتزلی مذهب داشتند.[۱۹]

بنابر شواهد تاریخی در‌این روزگار گروهی از علمای معتزلی مذهب بودند که گرایشات شیعی داشتند به نحوی که در منابع تاریخی و فرقه شناختی از آنها با تعابیری مانند «شیعه معتزلی»حافظه گردیده‌است. برای مثال این اشخاص در قرن چهارم قمری می‌اقتدار به ابوالقاسم تنوخی(۴۴۷ق.) حسین بن حسن بندار انماطی، محمد بن وشاح الزینبی اسم موفقیت.[۲۰] یکی‌از مشهورترین این فیس‌ها صاحب و مالک بن عباد (۳۲۶-۳۸۵ق) میباشد که او‌را آرم اتحاد اعتزال و تشیع تعریف کرده‌اند.[۲۱] برخی گزارش‌ها اورا شیعه یا این که زیدی مذهب دانسته‌اند. اشعاری در مدح امامان شیعه به وی منسوب میباشد. با این اکنون شواهدی بر امامی نبودن او نیز وجود دارااست٬ چنان که روضه خوان موثر کتابی نوشته بود در رد عقاید صاحب و مالک بن عباد در زمینه‌ی امامت. به هر درحال حاضر در منابع تاریخی درباره اینکه وی شیعه میباشد یا این که سنی معتزلی اختلاف حیث بخش اعظمی وجود دارااست و همین زمینه آرم این میباشد که عقاید وی به هر دو دسته مجاورت بوده میباشد. از سایر مثال‌های معروف قربت فکر شیعی و معتزلی قبیله نوبختیان و تامل‌های منسوب به آنها میباشد. دارای اسم و رسم میباشد نوبختیان از شیعیانی بودند که در پاره‌ای از تامل‌ها به معتزله مجاورت بودند به گونه ای که بعدا روضه خوان موءثر بدین درنگ‌ها نقد کرد.[۲۲] هرچند بر طبق بعضی تفحص‌ها آنچه در تامل نوبختیان در حدود عقاید معتزله بوده میباشد قبل از آن ها نیز نزد شیعه‌ها سوابق داشته میباشد. از سوی دیگر بعضی از عقاید روضه خوان موثر نیز به معتزلیان مجاورت میباشد[۲۳] و درباره اثر پذیری روضه خوان موثر از آنها به رغم وجود اختلاف‌ اظهار نظر فی مابین وی و معتزله٬ مطالعه‌هایی انجام یافته میباشد.[۲۴]

اشتراک و اختلاف شیعه ها و معتزله در اصول عقاید
شیعه ها و معتزلیان در بعضا از اصول اعتقادی با یکدیگر اشتراک فکری دارا هستند. پاره‌ای از عقاید معتزلیان با شیعه ها درباب توحید و نفی صفات از پروردگار به یکدیگر مجاورت میباشد. شیعه ها و معتزله همینطور اصولا عدل نیز عقاید شیعه ها و معتزله بسیار به یکدیگر مجاورت میباشد٬ البته در بقیه اصول اعتقادی معتزله٬ شیعه‌ها با آن ها اختلاف‌های دور از شوخی دارا هستند. برای مثال شیعه‌ها اصل منزلة در میان المنزلتین را نمی‌پذیرند و آن را از اختصاصات فکر معتزله به شمار آورده‌اند. همینطور شیعه ها بر خلافت معتزلیان دستور به دارای اسم و رسم و نهی از منکر را از اصول اعتقادات نمی‌دانند و آن را از فروعات به اکانت می آورند. درباره اصل وعد و وعید نیز شیعه ها با عقاید معتزله کاملا اشتراک ندارند. در لحاظ شیعه‌ها وفای معبود به وعده واجب میباشد ولی عقاب کردن گناه‌کاران بر وی واجب وجود ندارد و وی می تواند گناه‌عمل را ببخشد.[۲۵] اختلاف لحاظ شیعه ها و معتزله در بعضی موضوعات دیگر کلامی نیز وجود داشته میباشد. برای مثال‌تامل رجعت و نیز بداء آیتم طعن معتزلیان قرار گرفته میباشد.[۲۶]

مهم ترین تفاوت شیعه با معتزله زمینه «امامت» میباشد. به باور معتزله گزینش امام از سوی پروردگار بایستگی ندارد. آن ها به نص تاریخی نبی(ص) درباره شیعه‌ها اعتقادی ندارند هر یک‌سری گروهی از معتزلیان علی بن ابی طالب را بعداز فرستاده(ص) از بقیه افراد رفیعتر می‌دانستند ولی خلافت خلفای قبل از امام علی(ع) را به جهت مصالح جامعه درست میدانند.

منزلت فاطمه نزد آفریدگار و فرستاده
علمای شیعه[۱۴۹] و اهل‌سنت،[۱۵۰] براساس آیه ۲۳ سوره شوری معروف به آیه مودت، محبت و دوست داشتن فاطمه را توصیه پروردگار به مسلمان ها دانسته‌اند. در آیه مودت محرک رسالت رسول(ص) دوستی و محبت با قبیله معرفی گردیده است که مفسران از آن به اهل‌بیت(ع) تفسیر کرده‌اند.[۱۵۱] بر طبق احادیث، قوم و قبیله یا این که (به تعبیر و تفسیر مفسران) اهل‌بیت درین آیه، فاطمه(س)، علی(ع) و حسنین(ع) میباشند.[۱۵۲] خلال آیه مودت، روایاتی از نبی(ص) نقل شد‌ه‌است که بر پایه ی آن خدا به خشم فاطمه خشمگین و به خشنودی وی خشنود مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میشود.[۱۵۳]

سید محمدحسن میرجهانی در کتاب جُنّة العاصمه حدیثی را در کتاب خویش آورده میباشد که خلقت فاطمه را انگیزه خلقت آسمان ها می داند. این حدیث که با اسم حدیث لولاک خوانده میشود از فرستاده(ص) نقل شد‌ه‌است، و بر طبق آن خلقت آسمان ها در گرو خلقت نبی و خلقت فرستاده در گرو خلقت علی(ع) بوده میباشد و خلقت رسول و علی در گرو خلقت فاطمه.[۱۵۴] بعضا علاوه بر گونه های به مدرک این حدیث، محتوای آن را قابل توجیه آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میدانند.[۱۵۵]

نبی(ص) عشق متعددی به فاطمه(س) داشت و به وی بیشتر از دیگر افراد محبت و احترام میکرد. در حدیثی پر اسم و رسم به حدیث بضعه فرستاده(ص) فاطمه را پاره بدن خویش معرفی می‌نماید و می گوید کسی که اورا بیازارد، من را آزرده میباشد. این ماجرا را محدثان اول نظیر روضه خوان موءثر از دربین علمای شیعه و احمد بن حنبل از دربین علمای اهل‌سنت، به سیرتکامل‌های گوناگون گزارش کرده‌اند.[۱۵۶] نبی اسلام(ص) وقتی که به مهاجرت میرفت، واپسین نفری که با وی خداحافظی میکرد فاطمه(س) بود و هنگامی از مسافرت برمی‌گشت، آغاز به دیدن فاطمه رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میرفت.[۱۵۷]

از بین زنان مسلمان فقط فاطمه(س) برای حضور در مباهله فرستاده(ص) با مسیحیان نجران تعیین شد. این داستان در آیه مباهله مذکور میباشد. بنابر منابع تفسیری، روایی و تاریخی، آیه مباهله در برتری و فضیلت اهل‌بیت رسول نازل شد‌ه‌است.[۱۵۹] فاطمه، امام علی(ع)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) ملازمان نبی در‌این اتفاق بودند.[۱۶۰] تداوم نسل نبی از فاطمه و گزینش امامان شیعه از فرزندان فاطمه تحت عنوان یکی‌از فضائل وی نام برده میباشد.[۱۶۱] بعضا از مفسران استمرار نسل فرستاده از فاطمه را مصداق کوثر یعنی نه فراوان در سوره کوثر شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد دانسته‌اند.[۱۶۲]

سخاوت
سخاوت فاطمه(س) تحت عنوان یکی خصوصیت‌های رفتاری وی گزارش گردیده است. وی در معاش مشترک خویش با علی(ع) هنگامی که در شرایط مناسب اقتصادی قرار داشت بی آلایش‌زیست بود و مدام انفاق می کرد.[۱۶۳] اهدای خرقه جدید در شب عروسی خویش به شخص محتاج،[۱۶۴] بخشیدن گردن بند به حاجتمند[۱۶۵] و دادن تمامی غذای خویش به مسکین، یتیم و اسیر به عنوان مثال این موردها میباشد.[۱۶۶] بر طبق گزارش‌های روایی و تفسیری بعد از آنکه فاطمه(س)، علی(ع) و حسنین(ع) سه روز پی‌در ادامه هنگام افطار همگی غذای خویش را به مستلزم دادند آیه اطعام در شأن آن ها نازل شد.[۱۶۷]

به گفته علامه مجلسی، شیعه‌ها اجماع قطعی بر عصمت و طهارت حضرت فاطمه(س) دارا‌هستند.[۱۳۸] آیه پاکسازی،[۱۳۹] حدیث بضعه و روایات گویا عصمت و طهارت اهل بیت(ع) از دلایل پاکی فاطمه(س) به‌شمار میروند.[۱۴۰] بر پایه ی آیه پاک سازی، پروردگار عزم نموده است اهل بیت(ع) را از هرگونه پلیدی و زشتی منزه گرداند و بنابر اکثری از احادیث شیعه و اهل سنت، فاطمه یکی‌از مصادیق اهل‌بیت میباشد.[۱۴۱] لازمه معصوم بودن حضرت زهرا(س) آن میباشد که از بعضی شئون پیامبران و امامان(ع)، مانند حجیت گفتار و خوی و تقریر و مرجعیت شرعی و صلاحیت تعبیر و تفسیر و تبیین آئین بهره مند بوده و سیره عملی و موضع‌گیرهای وی ملاک تشخیص حق از فسخ باشد و همینطور الگوی بی نقص در عرصه‌های معاش به‌شمار می‌رود.[۱۴۲]

عبادت
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: نماز حضرت فاطمه(س)
فاطمه زهرا(س) همچون نبی(ص) عشق و علاقه متعددی به عبادت داشت و بخشی از زمان ها خویش را به نماز و مناجات میگذراند.[۱۴۴] در بعضا منابع گزارش‌هایی دربارهٔ یاری غیبی نسبت به فاطمه(س) وجود داراست؛ برای مثال سلمان فارسی از اینکه زهرا(س) در کنار سنگ آسیاب در اکنون تلاوت قرآن میباشد و سنگ آسیاب به خودی خویش می چرخد، تعجب کرد و مسئله را با فرستاده بین گذاشت. نبی در پاسخ فرمود: «... آفریدگار جبرئیل را نبی میباشد تا آسیاب را برای وی بگرداند».[۱۴۵] زمانبر بودن نمازها، شب‌زنده‌داری، دعا برای بقیه افراد برای مثال هم محلی‌ها،[۱۴۶] روزه‌داری، زیارت قبور شهدا به عنوان مثال خصوصیت‌های رفتاری فاطمه(س) میباشد که در سخنان اهل‌بیت، برخی صحابه و تابعین بر آن تأکید شد‌ه‌است.[۱۴۷] برهمین اصل در کتاب‌های دعا و مناجات بعضی از نمازها، دعاها و تسبیحات به فاطمه(س) منسوب میباشد.[۱۴۸]

جنگ سیاسی
بعد از درگذشت آیت الله بروجردی و مرجعیت امام خمینی، فصل جدیدی از تحولات و مبارزات سیاسی در حوزه علمیه قم و محافل مذهبی استارت شد. بهشتی نیز به‌این مبارزات پیوست. عمل‌های او در رخداد ۲ فروددین ماه ۱۳۴۲ و پانزدهم خرداد ماه به عبارتی سال و دستگیری امام خمینی به گستردن در ورقه ها سازمان داده ها و امنیت مرز و بوم (ساواک) مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد آمده میباشد.[۵]

عضویت در هیئت مؤتلفه
زمانی که تشکلی از یک سری هیئت مذهبی به اسم هیئت های مؤتلفه اسلامی برای دفاع از نهضت امام خمینی پدیدآمد، بهشتی از روحانیونی بود که از سوی امام خمینی برای بررسی بر فعالیت این تشکل و یاری به آن ها گزینش شد.[۶] با پیشرفت عمل‌های سیاسی و فکری بهشتی در قم، ساواک او‌را ناچار به سوراخ این شهر کرد و وزارت نظام آموزشی او را موقتیً چشم به راه سرویس نمود.[۷] با عزیمت به طهران، میدان کلان‌تری برای عمل در دست بهشتی قرار گرفت، ولی توقف او درین شهر چندان وقت آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد گیر نشد.

مسافرت به آلمان
در ۱۳۴۳ش، آیت الله سید محمد هادی میلانی که از مراجع پیروی و مقیم مشهد بود از بهشتی خواست که در اجابت درخواست مسلمان‌ها و ایرانی های مقیم هامبورگ، به آلمان عزیمت نماید و اداره راس اسلامی هامبورگ را بر ذمه گیرد. آیت الله سید احمد خوانساری نیز بر لزوم این مسافرت تأکید داشت. با مهاجرت بهشتی به اروپا، که به انگیزه مخالفت‌های ساواک خالی از دشواری نیز خلا، آسمان جدید‌ای در قبال ذهن پویا و نوگرای بهشتی باز رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد شد.[۸]
اقامت او در آلمان پنج سال زمان برد. درین زمان، او خلال تصدی کارها شرعی ایرانیان و بقیه مسلمان ها مقیم هامبورگ و آلمان و برخی کشورهای دیگر اروپایی، توانست با امداد جمع‌ای از دانشجو یان متدین اهل ایران، «اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجوها دسته فارسی گویش» را ساخت و ساز نماید و دانشجو یان مبارزی را که به انگیزه اعتقادات مذهبی با تشکیلاتی مانند کنفدراسیون دانشجوها اهل ایران و سازمان‌های شبیه آن ارتباط‌ای نداشتند درین اتحادیه گرد آورد. بهشتی در معرفی اسلام به اروپاییان نیز گام‌های مؤثری برداشت و با اشراف یافتن بر گویش آلمانی در کنار لهجه انگلیسی با ذهن ها متفکران و فیلسوفان غربی آشنا شد. در این سال‌ها به حج رفت (۱۳۴۵ش) و با امام خمینی نیز در عراق ملاقات کرد (۱۳۴۸ش). گزارش‌های ساواک علامت می دهد که‌این سازمان به شدت مراقب و نگران عمل‌های او درین عصر بوده شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میباشد.[۹]

برگشت به جمهوری اسلامی ایران
بهشتی در ۱۳۴۹ش، از آلمان به کشور ایران آمد و ساواک بازدارنده رجوع و برگشت او به آلمان شد. در مسافت سال‌های ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۶ش، بهشتی در طهران و قم به عمل‌های علمی و آموزشی و اداره جلسات آموزشی و تبلیغی برای طلاب و جوان ها دانشگاهی پرداخت و ذهن ها خویش را از این نحوه در جامعه اشاعه کرد.[مستلزم منبع]
به عنوان مثال شغل‌های اساسی او درین زمان، حضور مؤثر در قسمت اپ‌ریزی درس تعلیمات فقهی وزارت نظام آموزشی و شرکت کردن با روحانیون دیگر مانند شهید پزشک معالج محمد جواد باهنر، علی گلزاده غفوری و سید رضا برقعی در تألیف کتاب‌های درس شرعی و قرآن مدرسه های سراسر مرزوبوم بود. این کتاب‌ها در شناخت پهناور جوان ها آن زمان با اسلام و ساخت مورد‌های اعتقادی برای انقلاب اسلامی در ذهن آن‌ها مؤثر بود. در ۱۳۵۴ش، ساواک اورا بازداشت و زمان کوتاهی زندانی کرد.[۱۰]

جامعه روحانیت جنگجو طهران
با نقطع ی عطف گیری مبارزات ملت جمهوری اسلامی ایران به رهبری امام خمینی در ۱۳۵۶ش، شغل‌های بهشتی رنگ سیاسی بیشتری گرفت و قدرت و تجارب او در سازماندهی، مدیر و جذب نیروهای وفادار به ظهور رسید. برای مثال اولیه اقدامات او همیاری در ساخت تشکلی به اسم «جامعه روحانیت جنگ جو طهران» در فصل پاییز ۱۳۵۷ش بود که خویش نیز در هسته مرکزی آن عضویت داشت.[مستلزم منبع] جامعه روحانیت اهل مبارزه با توصیه عبدالمجید معادیخواه و موافقت سید محمد حسینی بهشتی در روزهای قبل از برد انقلاب اسلامی تحصنی در دانشکده طهران را برای سرعت بخشیدن به مراحل انقلاب و تحقق مطالبات مدیر کرد.[۱۱]

شورای انقلاب

از راست: شهید سید محمد بهشتی، سید عبدالحمید مولانا، مصطفی مسجد کاملی، سید روح الله خمینی، سید علی حسینی خامنه ای، حسن سعید تهرانی
اندکی آنگاه «شورای انقلاب» به امر امام خمینی تشکیل شد و بهشتی در شمار اول افرادی بود که امام خمینی اورا به عضویت این شورا تعیین کرد.[۱۲]
در فصل‌پاییز و فصل‌زمستان ۱۳۵۷ش بهشتی نقش بسیار مؤثری در هدایت و سازماندهی مبارزات اسلامی عموم کشور‌ایران به رهبری امام خمینی داشت و عمل‌ها و ارتباط ها وی با سایرافراد در‌این روزها به شدت زیر محافظت ساواک بود.[۱۳] او در برگزاری راهپیمایی دارای شهرت تاسوعا و عاشورای ۱۳۵۷ش در طهران و شهرستان‌ها فعال بود.[۱۴] هم چنان در راهپیمایی ۱۶ شهریور که قبل از واقعه آدینه سیاه (۱۷ شهریور) بود حضور بدون شوخی داشت و نماز جماعت آن روز به امامت وی برگزار شد. [۱۵]

پس از موفقیت انقلاب اسلامی
پس از برد انقلاب اسلامی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، بهشتی یاروهمدم با سید علی خامنه‌ای، موسوی اردبیلی، هاشمی رفسنجانی و شهید باهنر تأسیس «حزب جمهوری اسلامی» را اعلام داشت که‌پندار آن از مدتی پیش در ذهن وی و یارانش جوانه زده بود.[۱۶] این حزب آیتم استقبال عوام مردم انقلابی و متدین قرار گرفت و بهشتی که دبیرکل حزب بود، آن را کانون شغل‌های سیاسی و انقلابی خویش قرار اعطا کرد و به گفته آیت الله خامنه‌ای «در لحظه لحظه قدمت پرماجرای این حزب از کلیه اخلاص و حلم و حکمت و دانایی و هوش خدادادی چهت نیل به آرمان‌های حزب که به عبارتی مقصود‌های انقلاب اسلامی میباشد سود می‌گرفت».[۱۷]او هم چنان مدتی در سال ۱۳۵۹ش. یک روز در هفته با هماهنگی محل کار تبلیغات امام، محل کار تبلیغات اسلامی امروز در گردآوری متعددی از طلاب و فضلای حوزه علیمه قم مالکیت در اسلام را درس دادن می‌کرد.[مستلزم منبع]

شرکت کردن در تدوین قانون اساسی کشور
بهشتی در برگزاری انتخابات مجلس خبرگان قانون اساسی ایران و تدوین قانون اساسی کشور نقشی مؤثری داشت. وی که خویش در آن مجلس به نمایندگی از عموم طهران عضویت داشت، از سوی نمایندگان تحت عنوان نایب مدیریت آن مجلس تعیین شوید و عملاً اداره آن را بر ذمه گرفت و در تهیه و تنظیم قانون اساسی کشور ایران و ثبت آن کوشش و تأثیر بسیار داشت.[۱۸]

روایات خَاصِفُ‌النَّعْل (به‌معنای پینه‌زن کفش) گفتارهایی از رسول اکرم(ص) در ذکر مقام و فضیلت ها امام علی(ع) میباشد که از امام، به‌جهت آنکه در آن لحظه سرگرم پینه‌زدن کفش رسول(ص) بود، با کنیه خاصف‌النعل خاطر گردیده است. دراین مورد، احادیث مختلفی وجود دارااست که کلیه، در به‌کاررفتن کنیه خاصف‌النعل برای امام علی(ع) اشتراک دارا مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد هستند.

نبرد با ستمگران برای تأویل قرآن یکی‌از موضوعات این احادیث میباشد. نَص بر امامت امام علی(ع)، تسلط بدون نقص وی به دانش تأویل قرآن و حقانیت امام در نزاع‌های فرصت خلافتش مثلا برداشت‌هایی میباشد که از قصه آورده شده میباشد. در احادیث دیگرِ خاصف‌النعل، نبی(ص) امام را هادی امت و جانشین بعداز خویش معرفی آدرس مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد نموده است.

این روایات به طور پهناور در منابع فریقین برای مثال برخی از کتاب ها اربعه و صِحاح سِتّهٔ اهل‌سنت رفلکس داشته میباشد. دانشمندان بعضا از این روایات را مستفیض، پی درپی و رزرو مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد درست دانسته‌اند.

اُم‌سَلَمه با یاداوری این حدیث از عایشه خواست تا از کودتا برعلیه امام دوری نماید. امام علی(ع) در پاره‌ای از سخنانش برای ثابت حقانیت خویش، به روایات خاصف‌النعل استناد نموده است. این روایات در اشعار شاعران برای مثال سیدِ حِمیَری رفلکس داشته شماره تلفن مسجد الزهرا احمد‌آباد مشهد میباشد.

مقام و التفات
حدیث خاصف‌النعل یا این که روایات خاصِف‌النعل گروه‌روایاتی از رسول اکرم(ص) میباشد، در ذکر منزلت و فضیلت ها امام علی(ع) زیرا امامت و خلافت، مقاتله با مشرکان و ستمگران که از وی در حالی‌که درگیر پینه‌زدن کفش نبی بود، با تیتر (خاصف النعل) خاطر شد‌ه‌است.[۱] کنیه خاصف‌النعل برای امام علی(ع) وجه مشترک این احادیث میباشد.

خصف به‌معنای توده‌کردن و ضمیمه‌کردن اشیاء به هم میباشد[۲] و به‌هر کس پاره‌های کفش را عده می‌نماید و به‌شکل اولش درمی‌آورد، خاصف‌النعل گفته می‌گردد.[۳] پینه‌زدن به کفش رسول(ص) به وسیله امام علی(ع) را نشانه از غایت تواضع[۴] و بی‌اعتنایی به عالم و الگویی برای بی آلایش‌زیستی دانسته‌اند.[۵] عبارت خاصف‌النعل پس از به‌کاررفتن بوسیله فرستاده آفریدگار(ص)[۶] تحت عنوان یکی‌از لقب‌ها خاص امام علی(ع) به شمار آمده میباشد.[۷]

آورده شده میباشد این احادیث از نصوص امامت ائمه(ع)[۸] و از فضیلت ها منحصر به فرد امام علی(ع) بوده[۹] و به برتری وی بر دیگر صحابه دلالت می‌نماید.[۱۰] احادیث خاصف‌النعل به‌رغم اشاره به امام در پوسته وصف، از روایات مصرح در فضیلت امام[۱۱] و از نصوص مصرح و پر‌نور در امامت و خلافت وی[۱۲] به شمار آمده میباشد. برخی از عالمان شیعه و سنی، التفات این روایات را همسان احادیثی زیرا حدیث جایگاه و حدیث غدیر در فضیلت ها امام علی(ع) دانسته‌اند.[۱۳]

اعتبار روایات
هاشم بن سلیمان بَحرانی، دانا شیعه قرن یازدهم قمری اعتقاد دارد روایات خاصف‌النعل با نُه نحوه سندی از سوی اهل‌سنت[۱۴] و دو شیوه از سوی شیعه[۱۵] نقل شد‌ه‌است. برخی بر این باورند که روایات خاصف‌النعل به‌شکل کبیر[۱۶] در منابع شیعه و اهل‌سنت آمده میباشد.[۱۷] این روایات در تنی چند از کتاب ها اربعه[۱۸] و دیگر منابع متقدم شیعه[۱۹] مذکور و منابع آینده به‌شکل پرتکرار به آن پرداخته‌اند.[۲۰] در منابع متقدم اهل‌سنت زیرا سنن ترمذی،[۲۱] سنن نسایی[۲۲] و مُسنَد احمد[۲۳] به پاره‌ای از این احادیث اشاره گردیده و در منابع دیگر اهل‌سنت[۲۴] نیز رفلکس داشته میباشد.[۲۵]

روحانی موءثر برخی روایات خاصف النعل را نزد فریقین درست دانسته [۲۶] مقدس اردبیلی این حدیث را دارای شهرت و دارای اعتبار معرفی کرده و نوشته میباشد کسی بر درستی این روایات ایرادی نگرفته میباشد.[۲۷] بعضا نوشته‌اند در درستی و وثاقت مدرک این احادیث، اجماع وجود دارااست.[۲۸] برخی عالمان شیعه گفته‌اند این احادیث مستفیض [۲۹] و برخی دیگر آنها را پی در پی[۳۰] شمرده‌اند.

ترمذی محدث اهل‌سنت و از نویسندگان صِحاح سِتّه، به‌نقل از محدثان قبل، داستان خاصف‌النعلِ نقل‌گردیده در کتاب خویش را درست دانسته میباشد.[۳۱] گنجی شافعی از محدثان اهل‌سنت نیز اعتبار آن را بلندمرتبه، پسندیده و درست قملداد نموده است.[۳۲]

بعضی از عالمان شیعه بابی را به روایات خاصف‌النعل تخصیص داده‌ و به گردآوری‌آوری آنها از منابع، به عنوان مثال منابع اهل‌سنت پرداخته‌اند.[۳۳]

سیرتکامل‌های گوناگون حدیث و برداشت‌ها از آن ها
حدیث خاصف النعل با کلمه ها و موضوعات مختلف و در جای ‌ها و فرصت‌های متعدد نام برده که گفته‌اند این قضیه آرم از تکرار این منقبت و همینطور تأکید بر فضیلت امام علی(ع) میباشد.[۳۴] برخی از روایات عبارت‌اند از: